Een zomerbui in Nederland is de laatste jaren zelden nog een half uurtje motregen. Het valt korter en harder, en het valt op een stad die grotendeels bestraat is. Wat in een uur naar beneden komt, moet in datzelfde uur het riool in — en juist daar zit de klem.
Wat er van een dak af komt
De rekensom is prettig eenvoudig. Eén millimeter neerslag levert op één vierkante meter precies één liter water op. Een rijtjeshuis met een dakvlak van vijftig vierkante meter vangt bij een bui van twintig millimeter dus duizend liter op, en dat gaat er in twintig minuten af.
Die duizend liter verdwijnt bij de meeste huizen ongezien in de regenpijp en vandaar het gemengde riool in, samen met het afvalwater van de wasmachine en het toilet. Bij een piekbui kan de zuivering dat niet aan, en dan stroomt het mengsel via een overstort het oppervlaktewater in. Dat is precies het probleem dat waterschappen en gemeenten al jaren proberen te verkleinen.
Afkoppelen is geen groot project
Het aardige is dat de particuliere kant van die oplossing klein en goedkoop is. U hoeft de regenpijp niet af te zagen en niet te gaan graven: een vulautomaat in de pijp haalt het water eruit tot de ton vol is en laat de rest gewoon doorlopen naar het riool. Bij vorst draait u hem dicht en is er niets aan de hand.
Veel gemeenten en waterschappen geven een vergoeding voor het afkoppelen van verhard oppervlak, soms per vierkante meter dak, soms als vast bedrag voor een regenton of een infiltratiekrat. De regelingen verschillen per gemeente en veranderen regelmatig, dus het loont om op de site van uw eigen gemeente te kijken voordat u iets aanschaft.
De maat is belangrijker dan het model
De meeste mensen kopen een ton die te klein is. Tweehonderd liter klinkt als veel, maar dat is bij het voorbeeld hierboven na vier millimeter regen al vol; de rest loopt door de overloop weg. Andersom heeft een ton van duizend liter geen zin als u hem in een droge periode niet leeg krijgt, want stilstaand water dat weken blijft staan gaat groen zien en trekt muggenlarven.
De maat die klopt hangt dus van twee dingen af: hoeveel dak erop is aangesloten en hoeveel u in een droge week daadwerkelijk vergiet. Wie dat wil narekenen in plaats van gokken, vindt de rekensom in twee stappen handig — dakoppervlak maal gemiddelde bui, afgezet tegen uw eigen verbruik.
Waarom regenwater beter is voor de tuin
Er is nog een reden om het op te vangen die weinig met het riool te maken heeft. Kraanwater in Nederland is hard: het bevat kalk, en dat verhoogt de zuurgraad van de grond langzaam. Voor hortensia’s, rododendrons, azalea’s en de meeste kamerplanten is dat ongunstig. Regenwater is zacht en heeft ongeveer de zuurgraad die deze planten van nature gewend zijn.
Daar komt bij dat water uit een ton de omgevingstemperatuur heeft. Koud kraanwater op een warme dag geeft planten een schrikreactie; het water uit de ton is dan tien graden warmer en dat scheelt zichtbaar in hoe een border erbij staat.
Waar het misgaat
Drie dingen zorgen voor bijna alle teleurstellingen. De eerste is de overloop: als er geen fatsoenlijke afvoer is naar het riool of naar een grindbed, staat bij de eerste flinke bui de tuin blank of loopt het water tegen de gevel. De tweede is de hoogte. Een ton die plat op de tegels staat, geeft zo weinig druk dat er geen gieter onder past en er nauwelijks iets uit komt; twintig tot dertig centimeter verhoging lost dat op.
De derde is de winter. Een volle kunststof ton die in januari dichtvriest, zet uit en scheurt langs de naad — meestal ziet u dat pas in maart als hij ineens leegloopt. Aftappen tot ongeveer een kwart en de kraan openzetten is genoeg om dat te voorkomen.
Meer weten
Wie zich verder wil inlezen voordat hij iets aanschaft, kan terecht bij een site die helemaal over regenwater opvangen gaat: van bovengronds versus ondergronds tot koppelen van twee tonnen, groen water en de vraag welk materiaal buiten het langst meegaat. Het scheelt een miskoop, en dat is bij een ton die tien jaar in de tuin staat geen kleinigheid.
En het weer? Dat blijft doen wat het doet. Maar een bui van twintig millimeter is een stuk minder vervelend als er duizend liter van in uw tuin blijft in plaats van in het riool.